HKUM YU KAJI

Kalang mi hta hpaji ninghkring langai mi gaw nam Kahtawng langai de sa du wam chyai ai. Dai mare kaw du yang hkali langai shap la di mare makau na hka shi hta jawn hkawm ai. Hkali pru ai hte hpaji ninghkring wa gaw hkali shap ai wa hpe ga san ni san bang wa ai.

“ Nang hpungtang hpaji chye ai i?”

“Ngai n chye ai”

“Nang myit sawn hpaji chye ai i?”

“dai mung Ngai n chye ai”

“dai rai yang gaw Nang computer hpaji chye ai i?’

“computer hpaji mung ngai n chye n ngai”

Hkali shap ai wa a ga htai ni a majaw hpaji ninghkring wa gaw grai myit n pyaw ai hte “hpungtang hpaji n chye yang na a prat a htam 6 hta na htam 2 gaw masha tai sum ai, myit sawn hpaji n chye yang na prat a htam 6 hta nah tam 1 masha sa tai ai sum ai, computer hpaji n chye yang na prat a htam 6 hta na htam 1 masha sa pra ai a kyu n nga ai. Dai re majaw na a prat htam 6 hta na htam 4 gaw masha satai ai sum mat sai” ngu tsun ai.

Hpaji ninghkring wa a ga tsun ai nau n na yang lamu ni sin wa nna yawng a sin chyip rai wa ai. Gade nna yang n bung laru ru wa chyalu rai sai. Dai shaloi hkali shap ai wa gaw hpaji ninghkring wa hpe,

“Nang hka chye hpung yawt ai i?” ngu san dat ai.

Hpaji ninghkring wa gaw jahkring mi zim mat nna, “ ngai hka n chye hpung yaw tai, kalang mung hka hpung yawt n sharin ga ai,” nga htai wa ai.

Dai shaloi hkali shap ai wa gaw myit n pyaw la let, “ dai rai yang gaw na a masha sa pra ai prat htam 6 hta na htam 6 hte gaw sum mat sai,” ngu tsun dat nu ai.

Maumwi gaw n dai hte mi re, masha ngu ai gaw tinang a tsang madang hte laga wa hpe n mai sa shingdaw ai. Maumwi kaw na wa gaw hpaji ninghkring langai re. Shi a prat hta hpungtang hpaji ni, myit sawn hpaji ni, computer hpaji ni hpe sha a hkyak ai hku mu mada ai. N dai hpaji ni n chye yang masha sapra ai hpa lachyum n pru ai hku hkap la ai. N dai gaw hpaji ninghkring ni mu mada hkap la ai lam re. Rai tim hkali shap sha ai wa a matu gaw dai hpaji ni n chye tim hpa nra ai. A hkyak ai gaw shi a “sak hkrung lam” a matu n gun atsawm shi kaw nga na sha re. Ra ah hkyak wa ai ten, hpaji ninghkring wa a hpaji ni gaw hpa a kyu nrawng mat nga ai. Hkali dagup mat yang hka chye hpung yawt ai wa sha asak lawt lu lam lu la na re.

Dai re majaw manang wa hpe hkum yu kaji.

“Ngai” ngu ai myit jasa hte jaw ai hte n jaw ai hpe hkum ging hka nga u.

Karai Kasang gaw anhte shinggyim masha ni hpe n bung hkra hpan tawn da ai hpe myit dum nga ga. Anhte a prat hta shada tsawra manu shadan hkat let, shada da a hpaji ni hpe hkungga hkat ya chye nga ga. Masha n kau mi gaw a tsam marai n nga ai, rai tim sumnung sumdi ai myit jasat nga ai, n kau gaw tsun shaga n chye ai, rai tim magam bungli lam hta grai shakut ai, n kau mi hta gaw jawng hpaji chye ai lam n nga ai, rai tim hparat hpring tsup nga ai. Dai re majaw anhte shada yu kaji hkat ai lam n nga ai sha hkungga manu shadan let nga sa wa ai rai yang yawng gaw tsawm htap ai sak prat hpe madu lu na re ngu kam ai.

Mut Tsawm

30/4/2011

MATUT HTI NA »

CHYING HKAI NU HTE ENGLISH LAIKA

Lani mi hta ngai a laika hti gawk kaw laika hti nga yang, laika buk langai hpai nna Nu shang wa let, Ma Awng n dai laika a lachyum Nu hpe tsun dan yu rit nga ngai hpe hkap san wa ai. Nu chye mayu ai English laika a lachyum ni hpe Nu hte san htai galaw da ai manang ni she naw jawm hti ya yu marit. Ngai gaw tsawm ra mi jam jau kau ai hku re.

Nu: Ma Awng, n dai “I don’t know” nga ai gaw n hpa re law.

Ngai: “ngai n chye ai” Nu.

Nu: “Ma Awng, Nang hpe dakkasu da ai 2,3 ning rai wa sai, nang hpa majaw hpa mung n chye ai ma?”

Ngai. Nu e, Ngai n chye ai” re law.

Lawan ladan Nu a lata ngai a baw kaw a kawk ya dat ai.

Nu: bai san na, “I know” nga ai a lachyum gaw?

Ngai: “Ngai Chye ai” Nu

Nu: chye yang mung lawan tsun u le,

Ngai: “Ngai chye ai” law

Nu: Ma Awng nang mahkang tam taw ai i? baw a hkak katut ai n matsing shi ai i?

Ngai: “Ngai chye ai” she ngu yang

Nu: Chye ai nga yang mung lawan tsun u le, n chye ai hpe chye masu hkum su taw.

(ngai a baw de Nu a lata kalang bai du wa ai)

Nu. Ma Awng gumhpraw di dai ram ma nna dakkasu sa taw ai hpa mung a kyu n rawng ai. Hpa mung n chye ai. Langai bai san na Nu hpe a tsawm shat sun dan u. a tsawm n lu tsun yang gaw baw akak bai katut na. n dai a lachyum gaw ganing nga ai law,

“I know, but I don’t want to tell you”

Ngai: Ngai baw ram ram sin mat ai. Nu baw rai n akawk shi yang ngai hkrai sha ngai a bawk hpe 15 lang dang lahtum la kau dat ai.

Nu gaw myit n dik let bai matut san ai.

Nu: “I’m very annoyant, don’t trouble me” nga gaw hpa re law.

Ngai. “Ngai pawt mayu taw ai, ngai hpe hkum sa hking jang”

Nu: “Ma Awng, bai gayet katut mayu ai i, Kanu hpe dai hku tsun ra ai i?”

(Dai shaloi mung kalang bai baw a kawk katut kau dat ai)

Nu: “I hear nothing, repeat” gaw hpa tsun ai law?

Ngai: “Ngai hpa mung n na ai, bai tsun u”

(kalang mi bai Nu a ta ngai a baw n tsa de du wa ai)

Nu: “what do you say” nga ai gaw n hpa law?

Ngai: “hpa tsun ai ta” (kalang bai katut sha ai)

Nu: “look up in the dictionary” nga ai gaw

Ngai: “Lachyum htai laika kaw tam u”

Nu: “ aw dai kaw chye tam la yang gaw nang hpe san na lam naw nga ai i?”

(n dai lang gaw kan hpyi mania katut ai)

Nu: “you had better asked somebody” n dai a lachyum gaw gara hku law?

Ngai: “marai langai ngai kaw san la yang grau kaja ai”

(Nu a pawt ai lam ni ram ram degree tsaw wa sai)

Nu: “nang gaw Nu a kasha, nang hpe n san yang Nu gadai hpe naw hkan san hkawm ra na law”

(ga pyi n dum shi yang makau kaw tawn da ai petan (ngai sumla soi yang lang ai hpun petan) hpe Nu hta la nna baw kaw bai a kak dat ya ai)

Ngai: “Oh, My God”

Nu: Kanu hpe a tsawm n kam tsun dan ai hpe gaw Karai Kasang mung hkyam sa jaw na n re”

( God nga hpe gaw bai chye na masu he he )

Nu: langai bai gahtap san na, “use your head, then think it over” nga ai gaw hpa baw lachyum re law?

Ngai: “na a bawnu hpe jai lang u, ngut yang a tsawm sha myit yu u”

Ngai: “Ma Awng baw ja, Kanu hpe dai hku nan tsun jaw ai i?” nga tsun let Nu hpai da ai Petan gaw ngai a n tsa de………….)

Ngai: :” mungkan n tsa Awng a Nu byin dik nga lachyum re” ngu lawan ladan bai htai dat ya yang she.

Nu: “um, dai she jaw na zawn zawn, ya hkring rai yang Nu lu sha mu mu shadu jaw na.

Nu chye mayu ai lam ni hpe gaw hpyawt ni she bai san na sai.”

Mut Tsawm

26/4/2011

MATUT HTI NA »

TSAWM HTAP AI KARA MADU LU HKRA

N dai lang gaw Shakau hpraw hte Shakau hkyeng a akyu rawng ai lam hpe loi mi tsun dan na n ngai. Shakau hpraw hte Shakau hkyeng gaw anhte a baw na kara run ai, kara n dung ga garan ai, kara hten za mat ai lam ni hpe lu tsi shamai ya nga ai. Gat hkan kun rai hku nna dut shabra ai baw mahkrit n tsin ni law law hta mung n dai Shakau hpraw hte Shakau hkyeng hpe madung hku lang ai hpe mu mada lu ga ai. Tsi hpaji lam hta mung Shakau hkyeng hte Shakau hpraw gaw dingbai dingna hpa mung n jaw ai shingra tara tsi langai hku hkap la da nga ma ai.

Baw na Kara hpe Shakau hpraw hte Shakau hkyeng gara hku a kyu jaw ai ngu hpe n pu kaw matut hti yu ga.

ShaKau Hpraw

Shakau hpraw gaw gung a atsam ni hpe ninghkap jahten kau ya lu nna sai gayin ai lam hpe kaja shangun ai hte kara hpe galu tsawm shangun ai sha n ga, kara run ai lam kaw na mung makawp maka ya nga ai. Shakau hpraw shalawm galaw da ai baw mahkrut n tsin ni gaw kara ni hpe n gun jaw nna kara run ai lam, kara matu ga garan ai lam ni hpe makawp maka ya ai hte kara hpe hpe tu tsawm ai a tsawm jaw ya lu nga ai. Kara hkraw ai hte baw gaya ai masha ni shakau hpraw hte mai tsi la nga ai.

Kara run ai ni a matu shana yup ra shang na hking hkum mi ra ai ten hta shakau hpraw hpe hpa hpa di galep la nna kara run ai shara hkan a rut chya ya u. Hking hkum mi ram tawn da nna tsan lun sau chya nna baw hpe dip manat ya u. Ngut yang baw hpe gayawp da nna yup ra shang u. Manap yup rawt jang baw hkrut n tsin hte a tsai di hkru kau u. Dai zawn bat mi jan ram galaw ya yang kara run ai lam hkring mat nna kara ni bai tu tsawm wa na ra ai.

ShaKau Hkyeng

Shakau hkyeng hta Vitamin hte n hprang dat ni rai nga ai Vitamin C, B6, Calcium, Magnesium, Potassium hte Germanium ni shang lawm nga ai. Sulfur shang lawm ai shadawn shadang mung tsaw nga ai. Sulfur gaw hkum hkrang kata na cell shagu hta shang lawm nna, madung gaw kara hte hpyi sap sanap, lagaw lata lamyin ni hta shadawn shadang grau law was hang lawm nga ai.

Kara run ai lam a matu katsing hprap hprap shup da ai shakau hkyeng n tsin hpe baw shap sanap hta arut chya u, kara n pawt de shang hkra baw hpe dip manat ya u. Minute 30 ram na jang baw mahkrut n tsin hte baw hkrut jasan kau u. Shani shagu n dai hku lu galaw ya yang gade nna yang grau tsawm htap ai kara ni hpe madu lu wa na ra ai.

MATUT HTI NA »

GA GINLAWN HKU (Catacomb)

Ndai Catacomb ni gaw dai ni anhte Christian ni a makam masham lam a kridung madi madun shara ni rai nga ai. Bai, Christian htung hkring hte makam masham hpe sharin ya nga ai. Tara laika sharin ya ai jawng la ngai rai nga ai.

Hpa ta Catacomb..? N dai Catacomb ni gaw tsaban 1 kaw nna 3 laman na ( 1-3 century) Hkristan ni a nawku daw jau shara hte lupwa ni rai nga ai.

Roma makau mayang kaw Catacomb 60 jan nga ai rai tim, tarashang shawa shara Catacombs 5 nga ai hpe mu lu ai . San Gallisto (St. Callixtus ) ngu ai Catacomb wa gaw kaba dik hte a hkyak dik re.

Ndai Catacomb hta Sarabyin law law hte kam sham ai ni law law hpe lup makoi mayang da ma ai. Dam de mile 2 daram dam lada ai hpe mu lu ai. Ga kata de htap 4 rai galaw da ma ai. Ntsa kaw nna gaw hkrat wa ai re lam chye lu ai. Htap 1 hpring mat jang lawu de htap 2 , dai hpring jang lawu de htap 3, ngut jang lawu de htap 4 ngu na du hkra gaw shachyaw da ma ai.

Ndai Catacomb ni hta sumla ni law law hpe tawk ka da , soi da ai hpe mu lu ai. Nawku daw jau hkrang sumla, Sagurem wa kaja a sumla, Christian ngu ai kumla Nga sumla (fish), U Hkru Du sumla, Tsan Lun , Sabyi si hte Christian ni a nga sa htunghkring ni , ladat ni hte machye machyang ni, shanhte a makam masham lam ni hpe hka ja la mai nga ga ai. Lup ni hpe mawn sumli ai lam, tara laika hte Chyum laika ni hpe mung sumla soi nna lachyum shapraw da ma ai. Laika n chye hti tim sumla yu nna hka ja mai nga ai.

Ndai Catacomb ni gaw Christian ni hpe ladu lai zingri zingrat nga ai ten rai nna sakse hkam sat hkrum (martydom) ai ni hte rau kam sham ai hpung masha ni galoi mung sa du nawku ku re ai lam chye lu ga ai. Hkaw hkam Constantine a prat 313 A.D du yang she Christian ni wanglu wanglang nawku daw jau na a hkaw a hkang lu wa sai re.

N dai Roma Myo hpe Necropolis ( City of the Dead ) nga nna mung bai, Babilon mungdan nga nna mung shamying ma ai . Hpa majaw nga yang Christian ni law law hpe sat katawng kau ai hte ladu lai zingri hkrum ai shara re majaw rai nga ai.

Ya nawku hpung a ginjaw rai nga ai Vatican mung lupwa rai nna San Petru hpe dai kaw sat htau kau nna kabai da ai lupwa rai nga ai. Shing rai San Petru Basilica a Nawku tawn npu kaw gaw San Petru a lup sung hku hpe tawn da ai rai. Sarabyin ni yawng ngu na ram a lup ni hpe mung Vatican kata kaw htawt sit tawn da ma ai. Ya may shata praw 1 hta San Pra ai masha tang na rai nga ai Wa Sarabyin Yawhan Pawlu II a lup hpe mung Vatican nawku hting nu kata kaw tawn da ma ai. Sa du hkungga jaw ai lani lani jan hta sha mun kaba sa du ai hpe mu lu ai.

N dai Catacomb ni hpe kaga yaw shada ai hku galaw ai nrai ( invent ), ladu lai zingri sat hkrum ai majaw ya na zawn lup wa hte nawku shara hku nna Catacomb ni hpe gaw gap wa ai rai nga ai.

Kaga shara ni hta mung Catacomb ni hpe lu ai lam chye lu ai. Francis mung dan, Africa nord, Cicilia zunlawng, Napoli myo hte Italy mung dan a kaga myo hkan mung mu lu ai lam chye lu ai.

Seng Shatapru

Rome

MATUT HTI NA »

MA KAJI NI MASU CHYE AI A N PAWT

Lai wa sai ten hta Australia hkrang mu sen na (TV) kaw Ma ni kaji ai ten kaw na chye masu ai lam sawk sagawn ai lamang langai galaw lai wa ai. Dai lamang hta gawk manga hta ma marai manga hpe gawk langai hpra hta bang tawn da nna shan hte n mu n chye hkra video camera ni hpe gawk shagu shakap da ai. Ma ni a shingdu hta shan hte grai ra ai baw sumla kasha ni taw da ya nna, shan hte hpe shingdu de n gayin yu na lam mung hkang da nga ai.

De hpang gawk shagu hta masha kaba langai hpra gaw dai ma ni a shingdau kaw tawn da ai sumla ni a n sen hpe hpaw dan ai. Ga shadaw gwi sumla nga yang gaw wuk wuk nga n sen shangoi ya nna, nyau sumla nga yang gaw nyawng nga n sen shapraw ya ai. Ma ni dai n sen hpe madat nna shan hte tak jaw jang sumla dai ma hpe jaw kau ai. Kalang mi gaw ma ni a shingdu kaw gorilla sumla tawn da ya nna shi a n sen hpe shangoi dan ai. Gorilla a n sen hpe gaw ma ni na ga ai lam n nga ai majaw mau mat ma ai hte mahtai n lu jaw ma ai. Ma ni dai hku mau nga yang shan hte hpe yu ai masha kaba ni gaw ma ni hpe aten minute 15 na yang bai wa san na hte shingdu de gadai mung n gayin yu na hte shan hte a myi ni hpe pat da na lam tsun let gawk kaw na le mat wa ai. Masha kaba ni pru mat wa ai gade nna yang ma ni gaw shingdu de lagu yu nna shan hte a shara hta hpa nre ai zawn myi pat na bai dung taw ma ai. Masha kaba ni bai shang wa nna mahtai lu nlu san yang ma yawng gaw Gorilla re lam mahtai jaw ma ai. Shaloi masha kaba ni shanhte hpe shingdu de lagu yu n lagu yu hkap san yang yawng gaw n lagu yu ai lam, myi hpe magap da ai majaw lata pyi grai tsu mat sai lam hpaw tsun wa ai. Marai manga kaw na ma langai mi sha lagu yu ai lam hpaw tsun hkap yin la ai hpe mu lu ai. N dai lamang hpe yu ai a marang e ma ni gaw kaji ai ten kaw na masu magaw lam hpe chye galaw wa sai lam hpe mu lu ai.

Ma ni n dai zawn chye masu wa ai lam gaw shan hte hte a ni sha nga ai kanu kawa ni kaw na shawng nnan sharin la ai re hpe kanu kawa ni gaw n dum shami nga chye nna, ma ni masu ai hpe mara sha shagun chye nga ai. Ma ni ga chye shaga wa ai ten kawn shan hte a bawnu hte matsing sumhting ai lam gaw grai nan rawt jat bawng ring wa nna, ma ni gaw shan hte hte ni htep dik htum ai, nga manga ma hkra hpe shawng nnan sharin la wa ai. Dai ten kawn shan hte hta nga ai a tsam ni hte chye myit chye maram wa sai rai nga ai. Ma ni masu magaw ai lam chye wa hkra sharin ya ai lam hte seng nna mabyin langai hpe tsun ga nga yang, lani mi hta sumtsan kaw na manam langai du wa ai, dai manam du wa yang ma gaw gara kaw na sa wa ai lam hpe hkap san ai, shaloi manam dai gaw sumsing lamu kaw na sa wa ai nga hkap tsun ai. Dai hku tsun dat ai a marang e ma gaw dai sumsing lamu nga hpe loi li hte sha hkap la na n rai nga ai. Ma bai hkap san ai gaw sumsing lamu gaw ganing re rai, gara kaw rai, gara hku sa ra ai rai nga bai hkap san wa yang dai manam wa gaw aloi ali hte n gup kaw pru wa ai hpe sha ma hpe, a hpa a tang hte tsun dan ai. Shaloi ma gaw dai manam wa tsun dan ai lam ni hpe shi a bawnu hta matsing sumhting mat sai rai nga ai. A ten ladaw ni na wa nna dai manam wa tsun dan mat wa ai lam ni gaw kaja n re hpe ma dai maram chye mat yang, ga hpe n jaw n teng, kam ai hku mai tsun shaga ai ngu ai myit jasat ni shi kaw shang mat wa ai. Dai zawn sha ma kaji ni hpe kanau kawa ni gaw lep ni, nat ni hte tsun shahkrit ai, n jaw n teng ai lam ni tsun nna asawng shayu ai, mani a hkaja ai lam hpe ahkyak n la nna hkrup mara hpe a hpa a tang tsun dan ai, n jaw n teng ai lam ni tsun ai gaw ma ni hpe masu magaw chye hkra sharin ya hpang dat ai zawn rai mat wa ai.

Manang langai mi hta asak 7 ning ram re kasha la kasha langai mi nga ai. Ma dai gaw masu magaw grai chye galaw ai. Kalang mi hta shan hte a n ta de sadam chyai yang, ma gaw muk sha mayu nna kawa kaw hpyi yang kawa gaw mut n nga sai nga masu tsun dat ai, ma gaw lama ma hpe chye mayu nna san dat yang ahpa atang hte hkrup mara nga bai htai ya ai lam ni hpe mu mada ai. Ma ngu ai gaw shan hte ra ai, chye mayu ai hta, lahta na tsun lai mat wa sai hkrang mu sen na lamang na zawn chyam mayu ai myit hpe grau hkan sa galaw chye nga ai. Muk n nga ai nga tsun tim muk tawn da ai shara hta lang dat n sa tam na re, rai tim hpang de dai shara hta muk kaja wa nga ai re chye wa ai shani, shi kawa shi hpe masu ai re hpe chye mat chyalu rai nga ai. Dai shaloi masu magaw ai ngu gaw mara n re ngu hpe shi chyena hkap la mat wa na rai nga ai.

Bai manang langai mi mung nga ai, shi gaw shi a kasha hpe ma she naw rai tim hkungga la ra ai hte a tsawm a kawm tsun shaga ai hpe mu mada ai. Ma muk ra nna hpyi yang n dai ten gaw muk sha ten nre la, sha ten rai yang jaw sha na lam, kaja ai hte n kaja ai hpe a tsawm sha tsun dan ai. Dai shaloi ma gaw masu ai lam n nga ai sha n ga, teng ai masa lam ni hpe hkap la chye wa nna, teng man ai lam ni hpe sha matut sharin hkaja la mat wa nga ai. Dai zawn sha ma kaji ni lama ma hpe chye mayu nna san ai yang, ma myit pyaw yang ngut sai ngu ai myit hte a jaw n teng ai lam ni hpe a hpa a tang hte sha n mai tsun dan nga ai. Ma ni chye na hkra myit galu ai hte a tsawm sha, ma chye mayu ai lam hpe tsun sanglang dan ra nga ai. Shaloi ma gaw shi chye mayu ai lam hpe a san sha chye la mat nna hpang de shi chye da ai ni gaw teng man ai ni rai nga ai ngu hpe mu mada wa ai shaloi kanu kawa hpe mung hkungga manu shadan wa na rai nga ai.

Australia mungdan hta gaw ma ni hpe jawng n tawn n mai rai nna, hpaji masa mung tsaw ai majaw kanu kawa ni kawn ma kaji ni hpe sharin shaga ai lam hta ningra wa ai rai tim, jawng de du yang ma ni hpe, nga sat nga sa kawn hkawt si mani tsawm htap wa hkra sharin shaga shading sharai ya lu nga ai. Anhte a mungdan hta gaw hpaji masa lam hta hkrat sum ai sha n ga, ma kaji ni yawng jawng lu lung ai lam n nga ai majaw ma ni a kyang lailen tsawm htap kaja wa lu na matu gaw kanu kawa ni hta sha madung rai nga ai. Dai re majaw kanu kawa ni yawng gaw tinang a ma ni a ntsa naw kaji nga ai ten kaw na, tsun shaga kanawn mazum ai lam hta grai a hkyak la ra nga ga ai. Kanu kawa ni nan sari sadang hte nga sa dan ai, kyang lailen kaja ni hpe sha madun ai, ma ni hpe hkungga manu shadan ai lam ni hpe naw kaji nga ai ten kaw na hkan galaw sharin ya ai rai yang anhte a kashu kasha ni mung myitsu tsawm htap ai ni tai wa nna, lani mi na ten hta Kanu kawa hpe kabu shangun ai, myu hte mungdan hpe a rawng lu shangun ai, nawku hpung a matu a kyu rawng ai ni byin tai wa lu na re ngu myit mada let.

Mut Tsawm

18/4/2011

MATUT HTI NA »

YUP HKRU NGA AI KUN

Anhte shinggyim masha ni hta marai langai hte langai yup ra ai a ten n bung hkat nga ai. Masha n kau mi gaw lana mi hkying hkum (6) yup yang yup hkru ai rai tim, n kau mi gaw hkying hkum (8) hte lahta yup yang she yup hkru chye nga ai. Tsi hpaji ninghkring ni gaw lana ni hkying hkum (7) kaw na hkying hkum (9) du hkra yup ra ai lam hpaji jaw da nga ma ai. Yup ra kaw na myit a san a wan rai di rawt wa nna shani ting myit hkum zet tsang taw ai rai yang gaw nang hta yup ai lam hta kaja ai a kyang lai len nga ai ngu mai tsun nga ai.

Yup n hkru ai lam ni hte seng nna,

1. Hka ja ai hte matsing sumhting ai lam

Yup ai lam gaw matsing sumhting ai lam ni hpe bawnu de sa ya ai hta garum shingtau nga ai. Shana a tsawm sha yup hkring sa la ai nna, san poi shang htai, magam bungli shang na interview ni sa shang htai ai rai yang yup n hkru ai wa hta grau nna myit san ai hpe matsing sumhting ai lam ni grau byin shangun nga ai. Sharin hkaja da ai, matsing sumhting da ai lam ni law law wagaw shana ting yup hkru hkru yup ai ni a matu bawnu hta grau nna matsing sumhting ai lam hpe jaw ya nga ai.

2. Hkum Hkrang nam nak shadawn madang

A ten na na wa n yup ai sha nga yang hkum hkrang hta Carbohydrate zing sumhting ai lam hte, myit simsa ai lam hpe jahten kau ya lu ai Hormone Cortisone ni hkum hkrang hta grau law jat wa shangun ai majaw masha hpe grau nna hpum wa shangun lu nga ai. Cortisone Hormone law ai gaw kan hta sau law ai lam hte mung matut manoi rai nga ai. Yup n hkru ai rai yang shat kan si ai lam hpe ninghkap ya ai Leptin Hormone hpe shayawm kau ya nna shat kan si ai lam hpe byin shangun ai Ghrelin Hormone grau law jat wa ai majaw malu masha hpe grau sha shangun nga ai.

3. Hkrat sum ai lam

A ten galu nna yup n hkru ai hte a ten gadun yup n hkru ai lam ni gaw myit n galu ai lam ni hpe byin shagun ai, pyaw mayu ai, myit gahta ai lam ni hpe byin pru shangun nga ai. Bai nna matsing sumhting ai lam hta mung ningra shangun ai. Yup n hkru ai lam gaw hkum hkra hpe ba shangun ai, bungli galaw lu ai a tsawm ni hpe mung shayawm kau ya nga ai.

4. Hkum hkrang n gun a tsam

Aten galu n yup ai sha nga ai lam gaw hkum hkrang hpe ninghkap ya lu ai n gun a tsam ni hpe mung galai shai kau ya lu nga ai. Hkum hkrang n gun a tsam yawng hkrat mat yang aloi loi sha hte waw waw ai lam, machyi makaw hkrum wa ai, baw makret machyi ai, nga n pyaw ai lam ni hpe byin shangun nga ai.

5. Salum hte Sinwawp hkam ja lam

Aten galu nna n yup ai lam gaw saum hte sinwawp a hkam ja lam hpe gade wa dingbai dingna jaw ai lam hpe gaw hkrat n chye lu ai rai tim, yup n hkru ai lam law wa ai rai yang sai rawt wa ai lam, salum gumhtawn ai lam ni hpe shai wa shangun lu nga ai. Bai nna myit hkamja lam hpe hkra machyi shangun ai Hormone ni law wa nhtawm n dum n dam re lam ni hpe byin wa shangun nga ai. N dai lam lahkawng gaw salum ana hpe byin shangun ya lu ai madung lam ni rai nga ai.

6. Asak shinglam

Yup hkru hkru yup ai lam gaw loi li sha hkala hkrum ai lam hpe makawp maka ya lu nga ai. Yup n hkru ai lang ni law wa yang myit ni ndum n dam rai nna malap mali re ai lam ni byin wa ai majaw gataw ai lam, di hkrat ai lam, hkala hkrum ai lam, n dum shami a dawt a dat re ai lam ni hpe byin shangun nga ai. Yup n hkru na yup nga ai majaw shani shangu America mung dan hta mawdaw a dat ai lam sen mi jan nga ai lam hkawm sa hkawm wa shinglam hpung kaw na tang madun da nga ai.

MATUT HTI NA »

WEBSITE HKAN VIRUS RAWNG AI KUN

N dai lang gaw tinang hpaw yu ai Website ni hkan Virus rawng n rawng jep ya ai WOT a lam hpe tsun dan na n ngai.

WOT hpe anhte mozzila/ IE ni hkan Add On hku nna install galaw da ra na re. N dai galaw ai shaloi account ni hpaw shangun na ra ai, n hpaw tim mai ai hku re. Shi hpe install galaw nna browser hpe restart bai galaw dat yang mai lang sai hku re.

Gara hku bungli galaw ai i nga yang, anhte internet webpage/site hkan shang tam ai shaloi rai rai, link ni site ni hkan shani shagu shang yu ra ga ai. Tinang sa yu ai site ni hkan virus rawng n rawng hpe anhte n chye lu ga ai. WOT gaw anhte shang yu ai site ni hkan virus rawng n rawng hpe jep ya ai re majaw virus a mahkang kaw na mai lawt lu nga ai.

WOT gaw n dai hku masat ya nga ai,

1. Green (atsit) madun yang hpa virus n rawng ai majaw tsang n ra mai shang yu nga ai.

2. Yellow (a htoi n sam) madun yang gaw loi tsang ra ai page/site ni re

3. Red (a hkyeng) madun ai rai yang gaw hkrit ra ai site ni re. Virus ni malawng gaw dai Red (a hkyeng) madun ai page/site ni hkan na shang ai re.

Dai re majaw WOT hpe lang ai a marang e anhte shang yu ai page/site ni hkan na VIRUS shang wa ai lam kaw la lawt lu ai.

Virus langai ngai kawa nna tinang a ahkyak ai file ni hten mat nna computer hpe a tsawm n mai lang mat mat re hpe anhte yawng hkrum yu na re. Dai re majaw Virus a mang hkang jaw ai lam kaw na lawt lu na matu WOT hpe garawt na lang ga.

Mozilla lang ai ni a matu n dai kaw garawt la ga.

https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/3456/

MATUT HTI NA »

2012 NING HTA MUNGKAN KAJA HTEN NA KUN

2012 hta mungkan hten na nga shiga shadam gaw n jaw n teng ai lam American Hpuntang Sawk Sagawn Hpung (NASA) a hpaji ninghkring langai tsun ninghkap lai wa ai. NASA kaw na Askan-Astrobiologist hpung a hpa awn rai nga ai Dr. David Morrison tsun ai gaw, ya na zawn shiga shadam ni hpe madat nna hkrit ai majaw san sagawn wa ai laika hkying kaba lu la ai lam hpaw tsun lai wa ai. Dai laika ni kaw na ahkyak ai laika 20 hpe Astronomical Society of the pacific kawn htuk shabra ai laika hta htai tawn da ya ai lam mung hpaw tsun wa ai.

Internet hkan chyam bra taw nga ai, Moi prat na Maya ngu ai myu sha ni lang hkrat wa ai shata hti laika hpe ya dai ni mungkan hta lang nga ai shata hti laika hte bai shingdaw yu yang 2012 December 21 ya shani htum mat sai lam, Maya myu sha ni a shata hti laika htum yang mungkan htum na nga shiga shadam ni chyam bra wa ai re. Dai shiga shadam hpe grau nna madi shadaw dat ai gaw mying gumhkawng ai laika ka sara ka shale dat ai “Sumer Mesopotamia” myu sha ni a htunghkring u hpung u hpawng lam hpe ka da ai laika buk hta “Nibiru” ngu ai gumdin langai mungkan ga hpe wa shang adawt na lam hpe ka da ai. Bai mungkan hten na lam hte seng nna hpang jahtum dem da ai sumla hkrung 2012 mung 21012 ning hta mungkan ga hpe lamu na gumdin tawng ni shang a dawt nna hka mawru ni byin pru wa nna hka lim mat ai lam ni hpe dum da nga ai. Ndai lam lahkawng a majaw n jaw n teng ai shiga shadam ni gaw grau nna chyam bra wa ai re lam Dr. Morrison madi madun tsun sang lan dang lai wa ai.

Shawng nnan hku nna, Nibiru ngu ai lamu hpun tang na gumdin tawng mungkan ga hpe shang a dawt na re nga hte seng nna, dai gumdin tawng gaw kaja wa nga ai ngu ai hpe gadai ma n tsun lu ai lam sang lang wa ai. Mungkan ga makau de du nga nna dai gumdin tawng hpe n mu lu ai ngu gaw gara hku ma n mai byin ai nga tsun ai. Mung up ni kawn shawa masha ni hpe n chye shangun mayu ai majaw makoi magap da re nga lam hpe mung ninghkap lai wa ai. Lama wa mung up asuya ni kawn dai hku makoi magap da tim pi, mun lam shadang ai hpun tang hkaja ai hpaji ninghkring ni nga ai majaw lu makoi magap da na n re nga tsun wa ai. Hpun tang ning hkring ni sha n rai, tingkyeng hku nna hpun tang lam hpe sawk sagawn ai ni mung law law wa nga ga ai majaw lama n dai gumdin tawng nga ai rai yang gara hku ma lu makoi magap da na n re nga tsun wa ai. Marai langai ngai tam mu ai rai yang mungkan de jahkring na laman chyam bra mat wa na re lam tsun wa ai.

Hpuntang hpaji ninghkring hpung ni a kata lam hpe shi chye ai lam, Jan a shingwang kata de gumdin tawng langai shang wa ai hpe gaw hpuntang hpaji ninghkring ni n mu n chye ai gaw n nga na re nga tsun ninghkap lai wa ai.

Maya Myusha ni a Shata hti laika n htoi htum mat sai nga lam hpe mung matut nna sang lang wa ai. Moi prat na Shata hti laika ni gaw labau gawn hpaji ninghkring ni a matu myit shang shah pa rai tim, dai ni na ten du hkra lang na n mai byin mat sai lam, Shata hti laika hta n htoi htum nna sha mungkan hten mat na nga yang, shi a saboi ntsa na shata hti laika mung dai ning December shata 31 ya shani htum sai re lam tsun ninghkap lai wa ai.

Lamu hpuntang hta mungkan ga a chyup ai n gun a majaw shata shagan ni a shinggup gawan ai lam hpe dingbai dingna jaw na mungkan ga n htang hku gayin na, hte mungkan ga n gyeng mat na nag tsun ai lam ni mung nmai byin ai lam tsun ninghkap lai wa ai.

Mungkan gaw a shamu shamawt ai lam gaw shaning 400,000 ning na yang she galang byin ga ai rai tim, shaning hkying kaba lam ru nna n dai lam n mai byin shi ai majaw mungkan ga hten run na nga lam gaw gara hku mung n mai byin ai lam tsun wa ai.

2012 sumla hkrung gaw, sumla hkrung san san sha rai nna, kaja mabyin hku n mai mu, n mai hkap la ai lam tsun sanglang wa ai.

MATUT HTI NA »

TINANG A SITE HKAN MAHKAWN BANG LA AI LADAT

No (1)

Shawng nnan http://www.mixpod.com/ n dai kaw shang nna madu a account langai hpaw la u.

No (2)

Madu hpaw da ai account hpe Sign in hteshang nna Menu Bar kaw na Create Playlist kaw shang dat u.

No (3)

Sumla kaw madun da ai hte maren Add Music ---->; Search kaw na madu ra ai mahkawn ni hpe tam la u. Preview kaw Play (hpaw) chyam yu nna myit dik sai nga yang (+) kumla kaw dip dat u.

No (4)

Ngut sai nga yang Customize kaw dip n na madu ra ai Player hpe lata la u. Player n pu kaw na Edit Settings kaw madu ra ai hku mai lata, mai gram la ai.

No (5)

Galaw da ai ni hpe myit dik sai nga yang Save PlayList dip dat u. Gabaw hpe gaw madu ra ai hku n pun a Bos (3) kaw ka bang dat yang rai sai. Ngut sai nga yang Save(get code) nga hpe dip kau dat u.

No (6)

N dai sumla na zawn pru wa na ra ai. A hkyeng hte shinggrup da ai Code hpe Copy galaw la nna tinang tawn mayu ai madu a site kaw sa nna Paste sa galaw dat yang mai hku re.

MATUT HTI NA »

BABYLON DICTIONARY

Ndai lang gaw manang ni a matu a kyu rawng na World's leading ngu ai mying lu ai mungkan hta kaja dik htum Dictionary hpe shachyen ya mayu ai.

Dai gaw............Babylon ngu ai re.

Yawng chye ai hte maren myu sha ga hpan 75 tup hte ga gale da ya ai. Ga si (word) langai hpe sha Oxford , longman , Wekipedia ,Dream ni hpe tinang ra ai Dictionary ni hte mai hpaw yu ai re.

Myen hku na mung lawm ai. Bai tinang ra ai (Language) ga hpan ni hpe mung naw mai jat bang la ai latest version re majaw ram ram hkum ai hpe mu mada ai. Pru ai mung gade n na shi ai nnan sha naw re.

N dai ni gaw shi a Features ni re.

Babylon Pro 9.0.1.5

Babylon features:

• Single Click activation

• Text translation - in 17 languages

• Results from the world's leading publishers

• Encyclopedias including Wikipedia content

• Translations in more than 75 languages

• Unit Conversions - Convert currencies, measurements and time

• Writing Tools for English

• Spelling Alternatives

N dai software hpe gaw n ra ai masha n nga na re ngu mu mada ai. Shawng de gaw ngai mung Trial hpe sha lang ai majaw nhtoi htum wa yang myit ru ra wa wa re ai. Ya gaw dai mahkang kaw na lawt sai hku re.

Kata kaw Patch file lawm ai. N dai kaw download galaw la dat u,

http://hotfile.com/dl/111778071/4ece811/Babylon_Pro_9.0.1.5.rar.html

shi a origin kaw gaw myen hku n lawm ai.

Myen hku mai hku hkra galaw la ai ladat hpe ma tsun dan na na nngai.

1=file hpe run dat u

2 =Babylon setup hpe Run u

3=Run galaw yang Email hkringdat hpyi wa na ra ai , jaw dat u

4=file kaw Patch.exe nga ai lawm ai, dai kaw Babylon hpe Patch galaw u, galoi ma lang na matu re.

5=Padonma-English-myanmar Dictionary file hpe Run (Run n mai ai rai yang File n tsa kaw Right click dip nna Open with nga ai law Babylon toolbar hte Run)

6=Dictionary hpe u, ngut yang n tsa kaw Language tabs nga ai, Myen gaw other ngu ai mying hte rawng taw na ra ai.

Tinang hkaja ai Languages loi loi hte tam yu lu na matu Language Tabs bar kaw mara da u.

7=n dai yawng ngut yang gaw mai lang sai hku re.

( Myen hku hti mayu ai rai yang Myen laka si langai gayet nna Bar kaw na Other nga ai hpe dip dat yang Myen hku pru wan a ra ai.)

Yawng awng dang lam lu la u ga.

MATUT HTI NA »